Bize Ulaşın

Adres: 1140 Sokak No: 38/1 Zeytinlik/İZMİR
Tel & Fax: 0232 4336073

Bilgi için: bilgi@teknoiklim.com.tr - yaso@teknoiklim.com.tr

Saygılarımızla..

KLİMA NEDİR?

KLİMA SEÇERKEN VE MONTAJI SIRASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Klimanın tarihi insanlık kadar eskidir. İlk insanlar vücut ısılarını koruyabilmek ve kişisel konfor yaratmak için hayvan derilerini kullanıyorlardı. Daha sonraları Mısırlı egemen sınıf, palmiye dallarıyla kendisini serinleten esirler kullandı. Romalılar ise meşhur hamamlarında ventilasyon ve ısıtma sistemleri kullandılar. Orta Çağlarda Leonardo Da Vinci yakın bir arkadaşının evinin odalarını havalandırmak için su gücü ile çalışan bir fan yaptı.
Havalandırma ve merkezi ısıtma sistemleri 19uncu yüzyılda hızla gelişti. Fanlar, buhar kazanları, radyatörler icat edildi ve kullanılmaya başlandı. 1844de John Gorrie (1803-1855) U.S Marine Hastanesinin (Florida) yöneticisi, yeni soğutma makinesini tanıttı. Bu dünyadaki ilk ticari soğutma ve havalandırma makinesiydi.
Klima, ilk büyük kullanım alanını 1920li yılların başında tiyatrolarda buldu. Diğer önemli dönüm noktası 1930da Du Pont şirketinden Thomas Midgleyin Freon soğutucuyu geliştirmesi oldu. Hızla devam eden teknik gelişmeler sonucunda 1950li yıllardan itibaren split tip klima cihazları kullanılmaya başlandı.
İklimlendirme, havayı ısıtan, soğutan, temizleyen, çeviren bir süreçtir ve sürekli olarak ortamın nem içeriğini kontrol etmektedir. Günümüzde insanların daha rahat ve verimli yaşayabilmek için klima cihazlarını tercih ettikleri görülmektedir.
Birkaç yıl öncesine kadar klima lüks olarak kabul edilmekteydi. İnsanlar evlerinde ya da işyerlerinde sıcaktan bunalsa da klimalara pek rağbet etmiyordu. Ancak aradan geçen birkaç yılda çok şey değişti. Artık klimanın bulunmadığı iş yerlerinde kimse çalışmak istememektedir. Önce işyerlerindeki duvarları yıkan klimacılar, artık evlerin eşiklerinden de içeri girmeye başladı. Bu gelişme pazarı büyüttü, hem üreticiler, hem de ithalatçılar faaliyetlerini arttırdı.
Klimanın lüks ürün olmaktan çıkıp ihtiyaç haline dönüşmesi, pazarın da sürekli büyüyen bir konuma gelmesini sağladı. Bu da sektörde bir marka enflasyonu yarattı.
Bugün 100’den fazla markanın bulunduğu, hızla büyüyen bu pazar, birçok sorunu da beraberinde getirdi.

Hangi marka daha iyidir,
Klima nasıl kullanılmalıdır,
Klima nasıl soğutur,
Klima seçerken nelere dikkat edilmelidir,
Klima bakımını nasıl yapabiliriz,
Klima seçimi konusunda kimlere güvenebiliriz, vb.

Klima sektörü endüstriyel ve bireysel klimalar olarak ikiye ayrılmaktadır. Endüstriyel klima sektörü yıllardır faaliyette olan bir konu olduğu için taşlar yerine oturmuş durumdadır. İmalatçı ve satıcı bilinçlenmiş ve bilinçli bir servis ağı kurulmuştur. Ancak bireysel klima sektörü, dünyada özellikle de ülkemizde yeni yeni yaygınlaşmakta ve hızla büyümektedir. Dolayısıyla yukarıda saydığımız bir çok problemin olması da ilk aşamada normal gibi görünmekle birlikte, istenen, geçiş sürecinin kısa sürmesidir.

KLİMA NASIL SOĞUTUR?
Klimadaki soğutma çevrimi, evimizdeki buzdolabından farklı değildir. Kompresörün sıkıştırma etkisiyle kondanserde sıvı haline getirilen freon gazı, evaporatörde püskürtülerek gaz haline getirilir. Bu süre içinde ortamdan emilen ısı, dış ortama atılır.

İKLİMLERİ DEĞİŞTİREN CİHAZ: KLİMA...
Klimayı kısaca kapalı mekandaki sıcaklığın, nemin ve hava hareketlerinin dışarıdaki hava şartlarından bağımsız olarak denetlenmesinde kullanılan cihaz olarak tanımlayabiliriz.
Klimalar çalışma prensipleri ve teknik özelliklerine göre ikiye ayrılmaktadır. Bunlar; “merkezi sistem” olarak adlandırılan endüstriyel klimalar, “bireysel klimalar” olarak adlandırılan pencere tipi, split ve portatif klimalardır.
Merkezi sistem endüstriyel klimalar, oteller, iş merkezleri ve sanayiye hizmet veren soğutma grupları klima santrallerini ve değişken debili çok üniteli multı-splıt üniteleri kapsamaktadır.
Bireysel klimalar da yoğun olarak ev ve işyerlerinde kullanılmaktadır. Pencere tipi klimalar, yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Ancak son yıllarda duvar tipi split klimaların çok fazla tutulmasıyla ikinci planda kalmıştır. Pencere tipi klimalar, yerleştirilecekleri mekanda uygun bir pencereye, camın kesilmesi ve bu pencerenin iptal edilmesi yoluyla monte edilmektedir. Pencere tipi klimalar; tek bir gövde üzerinde paket bir ünite olduğundan daha sesli çalışırlar , ayrıca montaj yeri temini ve uygulanması daha zordur.
Split tip klimalar, kullanım, yerleştirme ve temizleme kolaylıklarının yanı sıra, işlevsellikleri ve estetik açıdan da pencere tipi klimalara göre daha çok tercih edilmektedir. Split tip klimaların en büyük özelliği mekanda istenen herhangi bir yere yerleştirilebilmeleridir. Split tip klimaların duvar, yer, asma tavan ve kanallı tipleri mevcuttur, Aynı zamanda iç ve dış olmak üzere iki üniteden oluşmaktadır. Kondanser dış ünitede yer alırken, hava ve soğutma ünitesi iç mekandaki ünitede yer almaktadır. Split tip klimalar mekan içindeki ısıyı istenen ve önceden ayarlanan düzeyde otomatik olarak tutma özelliklerine sahip olduğu gibi programlanma olanağıyla da otomatik olarak açılıp kapanabilmektedir. Uzaktan kumandayla çalışabilmesi ve kullanım rahatlığı nedeniyle pencere tipi klimalara oranla split tip klimaların daha fazla tercih edilmesini sağlamaktadır.

Klimalarda arıza nedenlerinin yüzde 95i montaj ve seçim hatalarından kaynaklanmaktadır. Bir buzdolabı alır gibi bayiye gidip, klima alamazsınız ya da klimayı evinize getirip çalıştırmaya başlayamazsınız. Bunun için özel eğitilmiş elemanlara ihtiyaç vardır. Ülkemizdeki klima sektörünün en büyük sorunu da bu noktada başlamaktadır.
Klima üretici ve satıcılarının, satıştan sonra da tüketiciye hizmet verecek kalitede, yeterli teknik elemanları bünyelerinde bulundurmaları gerekmektedir.

BİREYSEL KLİMA CİHAZLARININ SEÇİMİNDE VE MONTAJINDA
DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KONULAR
Klima kullanım alışkanlığı ülkemizde yeni yeni gelişmeye başlamıştır. Pazardaki ürün/fiyat çeşitliliği ve marka bolluğu karşısında tüketicilerimiz karar verme süresince oldukça zorlanmaktadır.
Bir konfor aracı olarak satın alınan klimaların, Türkiyenin iklim koşullarına ve klimatize edilmek istenen mekana uygun seçilmemiş olması, yeterli servis desteğinin sağlanamaması, doğru montaj uygulamalarının yapılmaması gibi nedenlerle maalesef tüketicimiz mağdur olmaktadır.
Ekonomik ömrü ülkemiz koşullarında takribi 10 yıl olan klima cihazları seçiminde, ilk satın alma maliyetinin yanı sıra işletme süresince oluşabilecek maliyeti ile enerji maliyeti de mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Tüketicimiz, ülkemiz koşullarında oldukça pahalı bir ürün olan klima cihazlarını satın almadan önce mutlaka küçük bir araştırma yapmalıdır. Tüketicimizin karar alma sürecine yararlı olacağını düşündüğümüz başlıklar aşağıda açıklanmaya çalışılmıştır.
Her şeyden önce klimatize edilecek mahallerde hangi tip klima cihazının kullanılması gerektiğine karar verilmelidir. Bunun için firmanın yetkili servisi tarafından keşif yoluyla aşağıdaki tespitler yapılmalıdır.

KULLANIM AMACI:
Tüketicinin klimayı almasındaki asıl amacı ile kullanacağı yer önemlidir. Örneğin, ev, ofis, hastane, lokanta, bilgi işlem odası vb. Özellikle yazın soğutma ihtiyacı için tercih edilen klimalardan artık ısıtma ihtiyacını karşılamak içinde faydalanılmalıdır.
Fakat kış mevsiminde ortalama sıcaklığın 0 Cnin altında kalan bölgelerde, ünitelerin sık sık defrosta girmesinden ve veriminin düşmesinden dolayı direkt ısıtma konumunda kullanılması ekonomik değildir.

KAPASİTE TESPİTİ:
Kapasite tayini, mahallin yapısı ve ısı kazancıyla doğru orantılı olup en önemli konudur. Türkiye’deki kapasite tayinlerinde genellikle mahallin metrekaresi üzerinden hesaplama yapılmakta ve hatta firmaların hazırladığı özel tablolar kullanılmaktadır.Bu tablolar belli bir referans ve yaklaşım sağlamakla birlikte kesinlik sağlamayabilir. Klima çevrimi kapalı çevrim olduğu için seçilecek ürünün verimliliğinde mahal içerisindeki hava hacmi önemlidir.
Türkiye’de genellikle binalarda kat yüksekliği 3m civarında olmakla beraber çeşitli kat yükseklikleri ile karşılaşılmaktadır. Bu nedenle daha doğru ve gerçekçi bir kapasite tayini için ısı kazancını etkileyen mahal tipi, pencere sayısı, oda yönü vb. faktörlerin göz önünde bulundurulduğu mahale has ısı kazanç hesabı yapmak zorunludur.
Tüketici tarafından gerektiğinde yetkili firmadan montaj uygunluğunun kontrol edilmesi istenmelidir.

MONTAJI TAMAMLANAN ÜRÜN/ÜRÜNLERİN TESLİMİ ESNASINDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR
Montaj işlemi tamamlandıktan sonra yetkili servisten hizmet protokolünün alınmasına,
Montajı yapılan cihazın kullanımı hakkında gerekli teknik bilgilerin yetkili servis tarafından verilmesine ve ürün/ürünlere ait kullanım kılavuzunun tüketiciye teslim edilmesine,
Satışı gerçekleştiren bayiden garanti belgesinin mutlaka alınmasına, dikkat edilmelidir.
Aksi takdirde ürün/ürünlerin garanti durumları ispatlanamayacağından, tüketici montaj sonrası garanti şartları dahilinde oluşabilecek arızalar nedeniyle zor durumlar yaşayabilir. Garanti belgesinin onaylanarak tüketiciye verilmesi sorumluluğu, tüketicinin malı satın aldığı satıcı, acente, bayii ya da temsilciliklere aittir..Garanti süresi, malın teslim tarihinden itibaren başlar ve asgari iki yıldır. Garanti belgeleri satın alınan mala ilişkin faturanın tarih, klima sayısı ile bandrol ve seri numarasını içermek zorundadır.
Cihaz teslim edildikten sonra, tüketici tarafından düzenli aralıklarla ürün/ürünlerin bakımı yapılmalı veya yaptırılmalıdır. Düzenli bakım, cihazın ekonomik ömrünü uzatacak, enerji sarfiyatı ve verimliliğin korunmasını sağlayacaktır.
Bakım, müşterinin sorumluluğunda ve satıcı firmanın vermiş olduğu garanti şartlarının dışında olduğundan, DAHA UCUZ PERYODİK BAKIM İÇİN tüketiciler, firma yetkili servisleriyle bedeli karşılığında periyodik bakım sözleşmesi yapmaktan kaçınmamalıdırlar.

KLİMA SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN TİCARİ KONULAR:
4077 sayılı tüketicinin korunması hakkındaki kanundan bir adet edinilmesini tüketicilerimize tavsiye ederiz. Bu kanunda taksitli/kampanyalı satışlar, etiket, garanti belgesi, ayıplı mallar, ücretsiz onarım, değiştirme, ticari reklam, ilanlar ile tanıtma ve kullanma kılavuzu ile servis hizmetleriyle ilgili olarak satıcılarla aranızda çıkabilecek sorunların çözümlerinde; tüketici sorunları hakem heyetlerine, tüketici sorunlarına bakmakla görevli mahkemelere, başvurabilirsiniz.
Yanlış kapasite tayinlerinde cihazdan gerekli soğutma veya ısıtma verimi alınamadığı gibi gereksiz ve aşırı hava akımı insanları rahatsız ve hasta edebilir. Örneğin, kapasitesi küçük seçilen ürünler istenen mahal sıcaklığını sağlamak için uzun süre devrede KALACAĞI için enerji sarfiyatı artacak, aynı zamanda cihaz kullanım ömrü azalacaktır.

UYGUN MONTAJ YERİNİN SEÇİMİ:
Ünite/ünitelerin monte edileceği yerin seçimi,
Ünitenin hava sirkülasyonu optimum sağlayacağı yere montaj edilmesi,
İç ünitenin güneş almayan bir noktada montaj yerinin seçimi,
Mahaldeki insanları rahatsız etmeyeceği ve direk üflemeyeceği yer seçilmeli,
Mahal isteğine uygun yer seçilmesi,
Mahal alt yapı özelliklerinin incelenmesi,
Üniteler arası çekilecek tesisat hattının ve işçiliğinin tespiti,
Elektrik tesisatının uygunluğu (kablo kesiti, topraklama, gerilim değişkenliği vb.),
Yoğuşma suyunun dışarı atılması için gerekli drenaj tesisatının uygunluğu,
Seçilen cihazın montajının yapılabilmesi için alt yapı ile uygunluğu kontrol edilmeli ve mutlaka onayı alınmalıdır.

Tüm bu tespitlerden sonra seçilen cihaz tipi ve kapasitesine göre satış bayisi ile yapılan görüşmede şu konulara dikkat edilmeli ve markalar arası kıstaslar yapılmalıdır.

FİRMA HAKKINDA;
• Markanın tanınırlığı ve ithalatçı firmanın güvenirliği,
• Satış sonrası hizmetler ve bu hizmetlerin yaygınlığı,
• Yedek parça güvencesi,
• Fiyat ve ödeme koşulları,
• Garanti şekli ve şartları,
• Cihazın teslim şekli ve süresi,

CİHAZ HAKKINDA;
• Klima cihazlarının hangi uluslararası norm ve kalitede üretildiği,
(Örneğin Avrupa (CE) standartlarına uygunluğu vb.)
• Cihazın hangi iklim koşuluna göre dizayn edildiği,
(Heatpump cihazlarda önemlidir.)
• Çektiği güç ve enerji verimliliği,
(COP ve ERR değerleri kontrol edilmeli)
• Gürültü seviyeleri,
(Ünite veya ünitelerin konforlu bir ortam için kabul edilir gürültü düzeyleri,
içerisinde olmalıdır.)
• Cihaz boyları, estetiği ve dekorasyon uyumluluğu,
• Klima cihazlarının sahip olduğu fonksiyonlar,
(Nem alma, hava yönlendirme vb.)
• Kumanda şekli ve programlanabilme özelliğinin tüketici ihtiyaçlarına uygunluğu,
• Kullanım kolaylığı,
• Montaj kolaylığı,
• Servis ve bakım kolaylığı,

Bu tespitler sonucunda klima seçimi yapıldıktan sonra montaj aşamasına gelindiğinde aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir.

Cihazın Montajı İçin Gelen Ekibin Yetkili Servis Olup Olmadığının Kontrolü
Tüketici, cihaz montajını mutlaka bayi tarafından gönderilen yetkili servise yaptırmak zorundadır. Aksi takdirde satıcı firma tarafından cihaz garanti kapsamı içine alınmayacağı için, montaj sonrası oluşabilecek arızalardan dolayı zor durumlar yaşayabilir. Kaldı ki, hemen hemen tüm üretici ve satıcı firmalar kendi yetkili servis ağıyla hizmet vermekte ve cihazın garanti kapsamında kalması bakımından servis ağının kullanılmasında ısrar etmektedirler.
Böyle bir durumda cihazlar garanti süresinde olsa dahi yetkili satıcı ve servis montajdan kaynaklanabilecek arıza için gerekli parçanın ücretini kullanıcıdan talep edebilir.

Tüketicilerin,
a. Kullanma kılavuzundaki yetkili servisler listeden servis adını,
b. Firma tarafından verilen yetkili servis kimlik kartını,
kontrol etmeleri gerekmektedir.

Montajı yapacak yetkili servisin mutlaka firmanın servis eğitimlerine katılmış olması ve belge almış olması önemlidir.

MONTAJ ESNASINDA ise;
a. Çekilecek boru hattının yatay ve dikey mesafelerinin cihaz katalog değerlerine
uygunluğu,
b. Ünite/ünitelerin servis rahat hizmet verebileceği yerlere monte edilmesi,
c. Ünite/ünitelerin sabitlemelerinin ve terazisinin uygun yapılmasına,
d. Mümkün olan en kısa mesafe ve düz hattın çekildiğine,
e. Ara tesisat bağlantısında her iki boru hattı izolasyonunun tam olarak yapıldığına,
f. Ara tesisatın uygun şekilde sabitlenmesi ve korunmasına,
g. Tesisat geçişi için açılan deliklerin uygun şekilde kapatılmasına,
h. Pencere tipi cihazlarda montaj için açılan yer ile cihaz kasası arasında kalan
boşluğun uygun şekilde kapatılmasına,
i. Besleme ve kumanda kablo bağlantılarının düzgün ve izolesinin yapıldığını,
j. Ara kumanda kablosunun ses ve kamera tesisat hatlarının yakınından
geçirilmemesine,
k. Ünite/ünitelerin beslenmesine ait sigortanın başka hiçbir cihaz beslenmesinde
kullanılmamasına,
i. Drenaj testinin yapılmasına,
m. Drenaj hattının pis su giderine kesinlikle bağlanmamasına,
n. İlk çalıştırma ve performans testinin yapılmasına, dikkat edilmelidir.

SPLİT TİP KLİMALARDA ARIZA DURUMUNDA İLK BAKILACAK NOKTALAR:

Yeterince Soğutmuyor,
Hava filtresinin temiz olduğunu kontrol edin. (15 günde bir temizlemeniz önerilir.)
Hava girişi veya çıkışının önünün kapalı olmadığını kontrol edin, bir engel var ise kaldırın.
Odada açık kapı ve pencere olmamasına dikkat edin, var ise kapatın. Soğutma esnasında camdan direkt güneş ışığı giriyorsa perdenizi kapatın.
Soğutma esnasında odada fazla sayıda kişi veya ısı kaynağı olmadığını kontrol edin.
Isı ayarının doğru olduğunu kontrol edin.

Sesli Çalışıyor,
Çalışma esnasında hava üfleme sesi çok ise hava filtrenizi temizlemeniz gereklidir. Filtrenin aşırı kirli olması halinde ÖZELLİKLE ISITMADA bu ses meydana çıkar.

Uzaktan Kumanda Çalışmıyor,
İlk önce fişin prizde olduğu kontrol edilmelidir.
Kumandanın üzerindeki kilitleme (lock) basılı olmadığını kontrol edin.
Kumandanın içinde pil olduğunu kontrol edin.
Pillerin DOLU olmasına dikkat edin değilse yenisi ile değiştirin.

Zaman Ayarı Çalışmıyor,
Ayar yapıldıktan sonra elektrik kesintisi olmadığını kontrol edin.
Fişin takılı olduğunu kontrol edin.
Elektrik kesintisi olmadığını kontrol edin.
Kumandanın içinde pil olduğunu kontrol edin.
Sigortanın atmamış olduğunu kontrol edin.
Saat ayarının doğru olduğuna bakın, Pm akşam saatini, Am sabah saatlerini ifade eder.

Klima Çalışmıyor,
Klimaya enerji gelip gelmediğine bakın, sigortasını kontrol edin
Uzaktan kumandanın çalıştığını kontrol edin.
Acil durum anahtarını kullanarak test konumunda çalışıp çalışmadığına bakın.

YANLIŞ DEĞERLENDİRMELER:
Soğutma esnasında duyulan çıtırdama sesi klima gövdesinin sıcaklık değişimi sebebiyle genleşmesinden veya büzüşmesinden kaynaklanır, normaldir.

Çalışma esnasında veya kapattığınızda duyulan lıkırdı/hışırtı benzeri ses klima sisteminin içinde dolaşan gazdan kaynaklanır. 2-3 dakika süresince duyulur, normaldir.

Cihazlar çalışma düğmesine basıldıktan 2-3 dakika sonra ısıtma ya da soğutma yapar. Bu bir arıza değildir.

Kışın ısıtma yapılırken, cihazlar dış ünitedeki buzlanmayı sökmek için dış hava şartlarına bağlı olarak belirli aralıklarda defrost yaparlar. Bu esnada cihaz ısıtma yapmaz. Dış hava şartlarına bağlı olarak defrost süresi 4-7 dakika sürebilir, bu bir arıza değildir.

TÜM BUNLARI ÖZETLERSEK:
1. Klima cihazlarının montajı yetkili servislere veya usta tesisatçılara yaptırılmalı.
Montaj sırasında garanti şartlarına uyulmalı.
2. Klimaların veriminin ve ömrünün artması için periyodik bakım ve kontroller
yaptırılmalı.
3. Pencere tipi, split ve portatif klima gibi küçük cihazlarda kullanılan hava temizleme
filtreleri belli aralıklarla temizlenmeli.
4. Klima kullanımında ürünün kullanım kılavuzları ve satıcı firmanın tavsiyeleri dikkate
alınmalı.
5. Klima amaç dışı (örneğin kurutma, yiyecek/içecek soğutma/ısıtma) kullanılmamalı.
6. Şartlara ve sağlık koşullarına uygun olacak şekilde ayarlanmalı veya ayarlatılmalı.
(Yazın iç sıcaklığın dış sıcaklıktan 7-8 C düşük olması yeterli konforu sağlar.)
7. Gerek iç, gerekse dış tarafta hava giriş ve çıkışlarına akışı engelleyecek herhangi bir
cisim konulmamalı.
8. Montaj sırasında gerekli mesafenin bırakılmasına dikkat edilmeli.
9. Soğutulan mekana çok miktarda güneş geliyorsa perde, panjur vb. ile güneşten gelen
ısı mümkün olduğunca azaltılmalı.
10. Duvar, tavan, pencere ve zeminin mümkün olduğu kadar çok ısı yalıtımlı olması
kışın daha ucuz ısınmayı, yazın daha ucuza serinlemeyi sağlar ve konforu artırır.
11. Klima kullanılan odaların kapı ve pencereleri mümkün olduğunca kapalı tutulmalı.
12. Klima cihazının yerini seçerken odada insan, hayvan, bitki bulunan yerlerin hava
akımından uzun süre doğrudan etkilenmeyecek bir yer olmasına dikkat edilmeli.
Soğuyan hava aşağı doğru hareket eder. Klima işlevinin tam kapasiteyle
gerçekleşmesi ve odada sıcaklık dağılımının eşit olması için klima havayı eşit
dağıtabileceği bir konumda monte edilmeli.

DOĞALGAZ NEDİR?

DOĞALGAZ NEDİR? ÜSTÜNLÜKLERİ NELERDİR?

Günümüzden milyonlarca yıl öncesinde dünyamızda yaşayan canlıların artıklarının yer katmanları arasında basınç ve sıcaklık altında dönüşüme uğramış, büyük oranda metan gazından oluşan fosil kaynaklı gaz sınıfında temiz bir yakıttır. Petrol gibi doğada yer altı katmanlarında bulunur. Doğalgaz büyük oranda metan daha az etan, propan, bütan , azot ve karbondioksitten oluşur. Kaynağından çıkarıldığı anda herhangi bir işlem yapılmaksızın kullanılabilmektedir. Doğalgaz zehirsiz, kokusuz, renksiz, kuru havadan hafif bir gazdır. Ucuz bir yakıttır. Şu anda kömürden sonra en ekonomik yakıttır. Yanma sonucu çevreye verdiği zarar diğer yakıtlara göre çok azdır. Bu anlamda çevreci bir yakıttır. Depolama gerektirmez. Konut ve iş yerlerimize elektrik tesisatı ,su tesisatı gibi doğalgaz da bir boru tesisatıyla ulaştırılır. Elektrik ve su tesisatında olduğu gibi bir sayaçla ölçülerek fiyatlandırılır ve kullandığınız kadarını ödersiniz.

Doğalgazın özellikleri ve üstünlükleri:
Ucuz bir yakıttır.
Diğer yakıt türlerine göre daha temiz bir gazdır.
Kömür, fuel-oil yakıtlar gibi kurum, is, kül gibi yanma artıkları bırakmaz.
Zehirsiz bir gazdır.
Solunduğunda zehirlemez ve öldürmez.
Havadan daha hafif bir gazdır.
LPG gibi kaçak durumunda zeminde birikme yapmaz. Yükselir ve havalandırmadan çıkar.
Kokusuz bir gazdır.
Ancak kent içi dağıtımda kaçakların anlaşılması için çürük yumurta-sarımsak kokusu benzeri bir koku ile kokulandırılır.
Depolama ve stok maliyeti yoktur.
Binalarda yakıt tankı için ayrıca bir alan gereksinimi yoktur. Kazan boyutları küçülmektedir ve yer kazancı sağlamaktadır.
Taşıma maliyeti yoktur.
Diğer sıvı ve katı yakıtlar gibi taşıma maliyeti ve riski yoktur. Borularla iletilir.
İşletme ve bakım maliyeti düşüktür.
Yakma için ön hazırlık, ek enerji gereksinimi yoktur. Yakıcıların bakım maliyetleri düşüktür.
Yanma hassas olarak insandan bağımsız otomatik kontrol edilebilir. Emniyet sistemleri diğer yakıt sistemlerine göre daha gelişmiştir. Yanma verimi diğer yakıtlara göre daha yüksektir.
Doğalgaz tesisatları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama, parça tesiri yoktur.

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE DOĞALGAZ...

Dünyada günümüzde doğalgaz tahmini rezervlerinin henüz 14-15 düzeyindeki bir kısmı işletilebilmektedir.İşletilen bu kısmın dünya tüketimine 70 yıl yeteceği hesaplanmaktadır. Tahmin edilen tüm rezerv dünya tüketimin şu anki büyüklüğüyle 466 yıl yetecektir.














Ülkemizde bilinen doğalgaz kaynakları son derece düşüktür. Fakat dünyadaki rezervin 69 gibi büyük bir kısmı komşularımızdadır. Rusya dünya rezervlerinin 35 ine Ortadoğu 34 üne sahiptir. Petrol kaynaklarının da benzer oluşu ülkemizin doğalgaz ve petrol için diğer ülkelere aktarılabilecek bir geçiş yolu olmasını sağlamaktadır.


























Ülkemize doğalgaz Rusya ve İran’dan boru hattı ile Nijerya’dan sıvılaştırılmış olarak deniz yoluyla gelmektedir. Ülkemizde 1988 yılında ilk olarak Ankara’da doğalgaz kullanımına geçilmiş 1992 yılında İstanbul ve daha sonra Bursa, Eskişehir, İzmit’te doğalgaz sanayi ve konutlarda kullanılmaya başlanmıştır. Şu ana kadar Balıkesir, Erzurum, Çorum, Uşak, Kütahya, Kırıkkale, Kırşehir, Sivas, Yalova, Aksaray, Samsun, Konya, Kayseri, Gaziantep, Denizli, Kahraman Maraş, Malatya, Yozgat, Kastamonu, Karabük, Bilecik, Bolu, Niğde, Nevşehir, Manisa, Edirne, Kırklareli, Tekirdağ illeri ve ilçelerinde doğalgaz ihaleleri yapılmış kent içi dönüşümler başlamış bir kısmında gaz kullanılmaktadır. İlimizde de doğalgaz ihalesi yapılmıştır. Yeni ihale edilecek iller ve hazırlıklar düşünüldüğünde ülkemizin büyük çoğunluğu doğalgaz kullanımına geçecektir.

DOĞALGAZ TÜKETİCİYE NASIL ULAŞACAK?

Doğalgaz, kentler arasında çelik borularda yüksek basınçla(40-70 bar) taşınır.Şehir yakınındaki ana basınç düşürme istasyonlarında 14-19 bara düşürülür. Bu basınç şehir içerisinde belirli merkezlerde 4 bar’a indirilir. 4 bar basınçtaki doğalgaz, ( P.E ) polietilen borularla mahalle aralarına ve konut girişlerindeki (RS) regülatör istasyonlarına gelerek basınç, 21 mbar’a veya büyük tüketim noktalarında 300 mbar’a düşürülür. Bu tesisatlar şehriçi dağıtım ihalesini alan firma tarafından yapılır. Doğal gaz buradan bina içerisinde çelik borularla yakma cihazlarına getirilerek kullanılır. Bina iç tesisatı ihaleyi alan firmanın yetki verdiği makine mühendisleri ve mühendislik firmalarınca yapılır.

DOĞALGAZIN KONUTLARDA KULLANIMI...

Doğalgaz konutlarda ısıtma sistemlerinde , sıcak su hazırlamada ve pişirme (ocaklar) de kullanılmaktadır.

Konutlarda ısıtma ;
Bölgesel ısıtma, Merkezi ısıtma , Bireysel ısıtma olarak yapılabilmektedir.

Bölgesel ısıtma büyük siteler de, toplu konut uygulamalarında , bir kentin bir bölümünün bir ısı merkezinden ısıtılması gibi uygulamalardır.

Merkezi ısıtma bölgesel ısıtma sistemine göre daha küçük ölçekte bir veya birkaç bloğun bir ısı merkezinden ısıtılmasıdır.

Bireysel ısıtma bir konutun veya işyerinin bağımsız bir cihazla ısıtılmasıdır.

Bölgesel ısıtma çok büyük ölçekte çelik veya döküm kazanlarla yapılır. Bu kazanlarda üflemeli brülörler kullanılır.

Merkezi ısıtma sistemlerinde çelik veya döküm kazanlar kullanılabilir. Bu kazanlar üflemeli veya atmosferik brülörlü olabilir.

Bireysel ısıtmada konutlar ve küçük ölçekli işyerleri için kombiler, kat kaloriferleri, doğalgaz sobaları, radyant ısıtıcılar kullanılmaktadır.

Sıcak su hazırlamada doğalgazlı şofbenler kullanılmaktadır.

Ocak ve fırınlarda pişirme amaçlı doğal gaz kullanılmaktadır.

DOĞALGAZIN DİĞER KULLANIM ALANLARI...

Doğalgaz ısıtma dışında birçok alanda da kullanılmaktadır, bunların bazıları aşağıda verilmektedir:

Doğalgazlı Araçlar;
ABD’de 130.000, Dünya’da 2 milyon Doğal Gazlı Araç (DGA) bulunmakta. Ülkemizde de Ankara ve İstanbul’da bazı belediye otobüslerinde yakıt olarak doğal gaz kullanılmaktadır.

Araçlar sadece doğal gazlı veya hem doğal gaz hem de benzinli (çift yakıt) olabiliyor. Doğal gazlı araçlar motor gücü, hızlanma, en yüksek hız olarak benzinliler ile aynı performansa sahiptir. Bakım giderleri daha düşüktür fakat yakıt tanklarının periyodik kontrolü gerekmektedir. Bir depo yakıt ile gidebildikleri mesafe daha kısa olmakla birlikte araçların egzoz emisyonları daha iyidir.

Doğalgazlı araçlar kamyonet ve binek araç olarak ta üretilmelerine rağmen Türkiye’de henüz kullanıma sunulmamışlardır.

Doğalgazlı Soğutma;
Bir çoğumuz, elektrikli soğutma teknolojileri vasıtasıyla soğutma işlemini bilmekteyiz. Ancak, ticari soğutma işinde elektrik ve doğal gaz arasındaki rekabetin artışı ile birlikte, yeni doğal gaz yanmalı soğutma sistemleri, geçtiğimiz 10 yıl içerisinde önemli teknik gelişmeler kaydetmiştir. Üç tip doğal gazlı soğutma vardır;

Absorpsiyonlu doğal gazlı soğutma
Motor tahrikli doğal gazlı soğutma
Kurutuculu doğal gazlı soğutma

DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMLERİ...

Doğalgaz dönüşümünde merkezi ısınma yapan konutlar öncelikle merkezi veya bireysel ısınma tercihlerini belirlemelidirler.

Merkezi ısıtma sistemlerinin dönüşümü;

Merkezi ısınma gerek ilk yatırım gerekse kullanım sürecinde bireysel sistemlere göre daha ekonomiktir. Bireysel sistemlere göre ısınma daha konforludur. Tesisat yeni yapılacak ise her dairenin tükettiği kadar ödeyebileceği ısı ölçerli merkezi ısıtma sistemleri kullanılabilir.

Merkezi ısıtma sistemlerinde doğalgaza dönüşüm için en önemli konu kazan ve brülördür. Ekonomik ömrünü tamamlamış kazanların doğalgaza dönüştürülmemesi gerekir. Yarı silindirik kömürlü kazanların doğalgaza dönüşümü ekonomik olmamaktadır. Ekonomik ömrünü doldurmuş bir kazanı doğalgaza dönüştürmek yerine yeni bir doğalgaz yakıcılı kazan almak daha ekonomik olacaktır. Makina Mühendisleri Odası kalorifer kazanların periyodik kontrollerini yapmaktadır. Kazanın doğal gaza dönüşüme uyumluluğu konusunda Makine Mühendisleri Odasından kontrol hizmeti alınabilir.

Merkezi sistem kazan daireleri doğalgazlı kullanımda yapılması gereken bir çok zorunluluklar içerir. Sıvı ve katı yakıt kazanların doğalgazlı cihazlara dönüşümünde kazan dairelerinin havalandırma, elektrik tesisatları, aydınlatma, baca gibi bir çok konuda uyulması gerekli kurallar vardır, bu nedenle dönüşüm işi yetkili firmalar tarafından yapılmalıdır.

Bireysel ısıtma cihazları ve pişirme , sıcak su cihazlarının dönüşümü;

Bireysel ısıtma sistemlerinde özellikle bölgemizde katı ve sıvı yakıtlı kat kaloriferleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu kazanların özellikle kat kaloriferlerinin doğalgaza dönüşümü ekonomik değildir. Bu kazanlar genelde konutların banyolarında veya çok küçük hacimli kilerlerinde, açık balkonlarında bulunmaktadır. Bu yerler doğalgaz kullanımına uygun değildir. Cihazlar minimum 8 m3 hacimli yatılmayan, uygun şartlarda havalandırması olan, bacası olan mutfak, kapalı balkon gibi mahallere konulabilir.

Kombi, fırın, ocak gibi LPG ile çalışan cihazlar küçük maliyetli dönüşümlerle doğalgazla çalışır hale getirilebilir. Bu dönüşümler yetkili servislerce yapılmalıdır.

BİREYSEL ISITMA CİHAZLARI

1-Bacasız Cihazlar : Bu tip cihazlar yanma için gerekli havayı ortamdan alıp yanma ürünü gazları yine aynı ortama veren cihazlardır. Ocak, fırın, radyant ısıtıcı gibi.

2- Bacalı cihazlar : Kombi, şofben ve kat kaloriferleri yanma için gerekli havayı ortamdan alan yanma ürünü gazları bir baca aracılığıyla dışarı atan cihazlardır. Bacalı kombiler, şofbenler, atmosferik veya üflemeli brülörlü kat kaloriferi kazanları gibi.

Kombi, şofben ve kat kaloriferleri yatak odası , banyo, WC , merdiven boşlukları , genel kullanıma açık koridorlara, aydınlıklara ve 8 m3 den daha küçük hacimlere konamaz. Bu hacim sağlanamıyorsa bitişik mekanlara havalandırma menfezleri açılarak 1 kW/m3 sağlanmalıdır. Bitişik mekanlar yatak odası, banyo ve WC olmamalıdır. Bu cihazların bulunduğu mekanlar mutlaka sürekli havalandırılmalıdır. Mahalde en az 150 cm2 alana sahip havalandırma menfezi bulunmalıdır.

3- Denge Bacalı (Hermetik ) Cihazlar : Bu tip cihazlar yanma için gerekli havayı özel bir boru bağlantısıyla dış ortamdan alan ,yanma ürünü gazları yine aynı boru ile dışarıya atan cihazlardır.

Bu cihazlar banyo, WC, merdiven boşlukları, genel kullanıma açık koridorlar, baca duvarları üzerine, bina aydınlıklarına yatak odalarına monte edilemezler. Bu cihazın baca çıkışları hava hareketi olan doğrudan dış ortamlara açılmalıdır.

Binaların havalandırma ve aydınlık boşluklarına koridorlara açık veya kapalı balkon içlerine, asansör boşluklarına, koridorlara, doğrudan rüzgarın etkisinde kalabilecek alanlara bu cihazların baca çıkışları verilemez.

DOĞALGAZ BAŞVURUSUNDA İZLENECEK YOLLAR...

Başvuruda izlenecek yollar her kent için doğalgaz dağıtımı yapan şirketin istekleri doğrultusunda olacağı için küçük farklılıklar olabilecektir. Burada genel hatlarıyla yapılması gerekenler anlatılmıştır.

Öncelikli olarak kat mülkiyeti kanununa göre ısınma sisteminin merkezi veya bireysel sistem kullanımına apartman sakinlerinin karar vermesi gerekir. 51 çoğunluk kararı merkezi veya bireysel kullanıma geçiş için gerekli çoğunluk kararıdır. Merkezi sistem yapılmasına karar verilmiş ise apartman yönetim kurulu dönüşüm için apartman adına yetkili kurul olacaktır. Merkezi sistem abonelik müracaatını apartman yönetimi yapacaktır ve bütün apartman sakinleri abone olmak zorundadır. Kazan dairesindeki dönüşüm dışında dairelerde sıcak su ve pişirmede de doğalgaz kullanılacaksa apartman sakinleri bunun da kararını almalı ve ortak kolon hattını çektirmelidir. Bireysel kullanıma karar verilmiş ise her apartman sakini dönüşüm için kendisi başvuracaktır. Fakat kolon hattı yine ortak olarak yaptırılacaktır.

Abonelik işlemi için doğalgaz dağıtım firmaları katılım payı ve güvence bedeli almaktadırlar. Gerekli resmi evraklar (apartman yetkilisi olduğuna dair yazı, Deprem sigortası, vs.) hazırlanarak katılım payı ve güvence bedeli ödenir.

Bundan sonra merkezi sistem veya bireysel kullanım için öncelikle Doğalgaz dağıtımını yapan şirketler tarafından yetkilendirilmiş mühendislik firmalarından biriyle proje, etüt ve fiyatlandırma yapılarak anlaşma sağlanmalıdır. Proje MMO ,dağıtım firması tarafından onaylandıktan sonra mühendislik firması tesisat uygulamasına başlar ve bitirir. Uygulama sonrası dağıtım firması gerekli kontrollerini yaptıktan sonra gaz açma işlemini
gerçekleştirir.

EMNİYET KURALLARI...

Doğalgaz dönüşümlerinde güvenlik için öncelikle yapılan dönüşümü mutlaka yetkili bir mühendislik firmasına yaptırınız. Doğalgaz kullanımına geçtikten sonrada yaptırılması gereken bir tesisat tadilatı söz konusu olduğunda yine yetkisiz kimselere, projesiz ve onaysız tadilat yaptırmayınız. Bu hem güvenli değildir hem de yasal değildir.













Doğalgaz kullanımında güvenlik için bırakılmış havalandırma menfezlerini sürekli açık ve temiz tutunuz.

Doğalgaz tesisat borularını işlevi dışında kullanmayınız. Elektrik topraklaması, çamaşır askısı olarak veya sportif amaçlar için kullanmayınız.

Konut içinde veya apartmanınızda gaz kokusu duyduğunuzda,

Kokuyu hissettiğiniz ortamda bütün pencere ve kapıları açarak havalandırmaya çalışınız.
Gaz vanalarını kapatmaya çalışınız.
Hiçbir elektriksel aleti açma veya kapama yapmayınız.
Telefon kullanmayınız. Gaz kaçağını bina dışından bir telefonla 187 ye bildiriniz.
Sigara yakmayınız. Gaz kaçağını önemsiz bulup rutin işlerinizi yapmaya devam etmeyiniz.
Asansör kullanmayınız.
Kapı zillerini kullanmayınız.
Cep telefonlarınızı kokuyu duyduğunuz ortamda kullanmayınız.

Kombi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Ucuz, temiz, yüksek verimli ve çevreyle dost olan doğalgazla ısınma yöntemi giderek daha fazla kişi tarafından tercih ediliyor. Alışık olduğumuz diğer klasik ısınma yöntemlerine göre açık ara farkla daha avantajlı olmasından dolayı doğalgaz kullanımı sürekli teşvik ediliyor; doğalgazın daha da geniş kitlelere ulaşması amaçlanıyor. Çağdaş yaşamın ve bilinçlenmenin bir getirisi olarak doğalgazla birlikte kombiler de yavaş yavaş daha çok haneye girmeye başlıyor. Sağladığı kolaylıklar nedeniyle hayatımızın ayrılmaz bir parçası olmaya başlayan kombiler, yeni teknolojilerle kendini de yenilemekten geri durmuyor. Sizin için kombi hakkında bilmek isteyeceğiniz tüm bilgileri derledik.

KOMBİ NEDİR?

Kombi, hem evinizi ısıtan hem de sıcak su ihtiyacınızı karşılayan bir cihaz. Kombiler hafif, ufak, duvara asılabilen, kolay taşınabilen ve fazla yer kaplamadan her daireye bağımsız ısınma konforu sağlıyor. Kullandığınız kadar yakıyor ve o kadar ödüyorsunuz. TSE onaylı kombilerde baca tepmesi ve çekmemesi, aşırı ısınma, alev sönmesi, donma ve gaz kaçağına karşı her türlü önlem alınmış olduğu için son derece güvenliler.

KOMBİ ALIRKEN DİKKAT!

Öncelikle nasıl bir ürün alacağınız hakkında araştırma yapın. Tavsiye edilen cihazın ısıtma kapasitesinin ev için yeterli olup olmayacağını öğrenin. Kombide mutlaka TSE damgası arayın. Sadece kombinin alım maliyetini değil, tüketim bedeli ve servis maliyetini de göz önünde bulundurun. Bilinen, geniş servis ağı olan ve güçlü firmaların ürünlerini tercih edin.

Genelde teknik özellikleri aynı olmasına rağmen teknolojik gelişmeler sayesinde kombilerde daha fazla kullanım kolaylığı sağlandı. Daha gelişmiş kombiler dijital kontrol paneli, full alev modülasyonu, yoğuşma teknolojisi, ön karışım teknolojisi (yanma havası ayarı yapabilmesi), dış hava sondası ve oda termostatı ile kullanım, aşırı soğuklarda donmaya karşı koruma gibi ilave özelliklere sahip. Binada standartlara uygun müstakil bir baca mevcut ise bacalı, aksi halde hermetik kombi tercih edilmeli.

YOĞUŞMALI KOMBİLER

Bu tip kombiler duman gazı içindeki su buharını yoğuşturarak ve baca gazı sıcaklığını düşürerek ilave verim artışı ve enerji kazanıyorlar. Bu kombilerin en önemli özelliği az enerji tüketmeleri; bu yüzden işletme maliyetlerinin düşük olması. Ancak gerek cihaz fiyatlarının biraz yüksek olması, gerekse düşük sıcaklıkta çalışmasından dolayı daha fazla radyatör maliyeti getirdiğinden, yoğuşmalı sistemlerde ilk yatırım maliyeti yüksek oluyor. Uzun vade ise daha az enerji harcadıkları için kullanım maliyeti düşüyor; bu da bir avantaja dönüşüyor. 

KOMBİNİN KAPASİTESİ NASIL BELİRLENİR?

Bir daireye kombi takmadan önce mekanın ısı kaybının ve coğrafi konumunun iyi hesaplanması gerekiyor. Bir daireyi ısıtabilmek için kombinin kapasitesini belirlemek gerek. Bu da ancak dairenin ısı kaybının hesaplanmasıyla belirlenebilir. Dairenin büyüklüğü, dış cepheye olan yüzeyleri, pencere ve kapı ölçüleri, açık kanat ölçüleri, ısı kaybını belirleyen en önemli faktörler. Örneğin metrekareleri birbirinden çok farklı olan iki daireye aynı kapasitedeki kombi takılmamalı. 100-120 metrekare daireler için 17-20 bin kcal/h kapasitelik bir kombi kullanılmalı. Ancak daire bodrum kattaysa ve nem sorunu varsa veya evdeki ısı kaybı yüksekse daha yüksek kapasiteli bir cihaz kullanmak gerekir. Kombi satın alırken yetkili servisin evin ısı kaybını hesaplamasını isteyin. Aksi takdirde düşük ya da yüksek kapasiteli bir kombi size yüksek bir elektrik faturasıyla ve ısınmayan bir evle geri dönecektir.

KOMBİ MONTAJI SIRASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmeli. Çünkü atık gaz, sıcaklığından dolayı genleşerek yükselir, doğal bir çekim ve baca vasıtasıyla dış ortama atılır. Havalandırma çok önemlidir. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. Bu nedenle bacalı kombi cihazları, standartlara uygun yapılmış bir bacaya bağlanmalı. Bacalı kombiler 8 metreküp’ten daha küçük alanlara yerleştirilmemeli. Bu tip cihazların, bulundukları alandan en az 150 santimetrakare net geçişli atmosfere açılan havalandırma menfezleri bulunmalı. Bu menfezler kesinlikle kapatılmamalı. Bacalı kombiler banyo ve tuvaletlere yerleştirilmemeli. Hermetik kombi, yanma için gereken havayı dışardan alıp, baca gazlarını da dışarı atan, dolayısıyla bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özellikte bir cihazdır. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar, diğeri ise baca gazını dışarı atar. Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu bulunmaz. Ortamdaki havayı tüketmedikleri ve baca çekiş problemi olmadığı için ortamdaki havayı kirletmezler.  Hermetik kombiler genellikle evin dış ortama açılabilen herhangi bir yerine monte edilebilirler. Kapalı balkonlarda kullanılabilirler; ancak havalandırma menfezlerinin açık tutulması yine şarttır. Açık balkonlara monte edildiklerinde koruyucu bir kutu içinde muhafaza edilmeliler.

KOMBİ YETERİNCE ISITMIYORSA…

Böyle bir durumda ya kombinin kapasitesi düşük seçilmiştir ya evin izolasyonu kötüdür ya da yapılan sistemle ilgili bir hata vardır. Radyatörler eksik veya devir daim pompasının basıncı ve debisi düşük olabilir. Bu durumda teknik servisin gelip kontrol etmesi gerekir.

DAHA İYİ ISINIP, YAKIT TASARRUFU YAPABİLİRSİNİZ

Kombi sadece gündüz saatlerinde çalıştırıldığında gece boyunca soğuyan bina bloğunun ısınması oldukça zaman alır. Bu aynı zamanda enerji tüketimi büyük oranda artırır. Bu yüzden binanın dış hacminin soğumaması için geceleri düşük seviyede de olsa kombi çalışır vaziyette olmalı. Kombinin kısa süreliğine kapatılıp tekrar açılması yakıt sarfiyatını artırır. Çünkü kombinin eski sıcaklığına ulaşması için daha fazla yakıt harcaması gerekir. Kombiyi kapatmaktansa sıcaklığı düşük seviyelerde tutmak daha tasarruflu bir yaklaşımdır. Yakıt tasarrufu yapmak istenirse kullanılmayan odalardaki radyatörleri kapatmak daha uygundur. Kombi sisteminde bir pompa yardımıyla devir daimi söz konusu olduğunu ve bu nedenle en az üç peteğin çalışması gerektiğini unutmamak gerekir. Dubleks daireler söz konusu olduğunda ise aynı anda iki daireyi ısıtacak kapasitede bir kombi seçilmesi gerektiğini hatırlatalım.